هوشنگ و تهمورس

هوشنگ پس از کیومرث به شهریاری رسید. روزی در کوهستان ماری سیاه دید و سنگی به سوی آن پرتاب کرد. سنگ به سنگ دیگری خورد و از برخوردشان آتش پدید آمد. هوشنگ این فروغ را گرامی داشت و جشن سده را بنیاد نهاد. او همچنین در روایت شاهنامه به مردم شیوهٔ بهره‌گیری از آهن، ساخت ابزار و سامان‌دادن کشاورزی را آموخت. پس از او تهمورس بر تخت نشست؛ شهریاری که به نبرد با دیوان رفت و آنان را شکست داد. دیوان برای رهایی از بند به او نوشتن آموختند. بدین‌سان شاهنامه پیدایش چند هنر و توانایی بزرگ آدمی را در روزگار این دو پادشاه روایت می‌کند: آتش، ابزار، کار بر زمین و خط. داستان آنان بیش از آنکه گزارشی تاریخی باشد، تصویری اسطوره‌ای از گام‌های نخستین زندگی سامان‌یافته است.