آرش کمانگیر و مرز ایران
سرچشمه: روایت کهن ایرانی، بیرون از شاهنامه — روایت آرش در آثارالباقیهٔ بیرونی و روایت‌های کهن؛ بیرون از داستان‌های شاهنامه.
داستان تیرانداز ایرانی که با پرتاب یک تیر، مرز ایران و توران را نشان کرد و جان خود را در این راه گذاشت.
در روایت‌های کهن ایرانی، پس از جنگی فرساینده میان ایران و توران، دو سوی نبرد بر آن شدند که مرز را با پرتاب یک تیر روشن کنند. هر جا تیر فرود آید، همان‌جا مرز دو سرزمین باشد. این کار به آرش، کماندار نامدار ایرانی، سپرده شد. آرش بر فراز کوه ایستاد و همهٔ نیروی خویش را در کمان نهاد. تیر از چله رها شد و راهی دور پیمود تا سرانجام بر درختی در سرزمین‌های دوردست فرود آمد. بدین‌گونه مرز تازه شناخته شد و جنگ پایان گرفت. در برخی بازگویی‌ها، آرش پس از پرتاب تیر جان می‌بازد، زیرا همهٔ توانش را در آن نهاده است. جای فرود تیر و ریزه‌کاری‌های روایت در سرچشمه‌ها یکسان نیست. این داستان در شاهنامهٔ فردوسی به شکل روایتی مستقل نیامده و باید در نیبگ با برچسب «روایت کهن ایرانی، بیرون از شاهنامه» نمایش داده شود.