قم (کُم / کمیدان)
شناسنامه تاریخی، فرهنگی و ریشه‌شناختی
کُم / کمیدان (قم)
شناسنامه تاریخی و رویدادهای برجسته
از زیست‌گاه‌های کهن ایران‌زمین با دیرینگی بیش از هفت‌هزارساله (تپه قلی‌درویش). در روزگار ساسانی، کُم بخشی از استان پهناور پهلو (پارت/پهلوی) و مرز میان اصفهان و ری بود و دژها و آتشگاه‌های بسیار داشت.
چمِ نام و سیر دگرگونی آن
ریشه این نام از واژه پهلوی «کُم» یا «کُمیدان» است. پس از تاخت‌وتاز تازیان، گواژه «ک» به «ق» دگرگون شد و نام شهر به ریخت معرب «قم» درآمد.
ژرف‌کاوی خوراک و ریشه‌شناسی واژگان
انار و انجیر بومی این دیار از روزگار باستان زبانزد بوده است. همچنین واژه «پسته» (در پهلوی: پستک) و «سوهان» (فرآورده کنجدی) از خوراک‌ها و میوه‌های این سامان است که به زبان‌های دیگر راه یافت.
نمادهای فرهنگی و دست‌ساخته‌ها
قالی‌بافی و ابریشم‌بافی برجسته، سفال‌گری کهن و کاشی‌کاری باستانی.
چهره‌های نام‌آشنا و پاسداران زبان
دانشمندان و زبان‌دانان کهن پیرامون کُم که در نگارش تاریخ ایران و پاسداری از فرهنگ پارسی کوشیدند (مانند حسن بن محمد قمی، نگارنده تاریخ قم به پارسی).
دست‌آوردهای بزرگ به ایران و جهان
مهرازی کاریزها (قنات‌ها) و سازه‌های آبی کهن در کویر، همراه با سفال‌گری و هنرهای دستی باستانی ایران.
پایداری و قیام‌های تاریخی
پاسداری از مرزهای بومی و پاسداشت فرهنگ و زبان پارسی در گذر روزگار.
سرچشمه: دفتر آگاهی درون‌برنامه‌ای (دانشنامه ایرانیکا، شاهنامه و دو قرن سکوت).